Grudzień to miesiąc, w którym ogrody przechodzą w stan zimowego spoczynku. Dni są krótkie, temperatury niskie, a ziemia często trwale zamarznięta. Wydawać by się mogło, że to czas zupełnie wolny od pracy na działce. Nic bardziej mylnego! Choć zakres prac jest mniejszy niż w sezonie, grudzień w ogrodzie wciąż oferuje wiele zadań – od kontroli okryć i zabezpieczeń roślin, przez doglądanie przechowywanych plonów, po dokarmianie ptaków i planowanie przyszłego sezonu.
To także wyjątkowo piękny czas, kiedy ogród pokazuje swój zimowy urok: oszronione krzewy, czerwone pędy derenia, owoce dzikiej róży czy jarzębiny.
Regularnie przeglądamy jabłka i gruszki przechowywane w chłodnych pomieszczeniach. Usuwamy egzemplarze gnijące, a dojrzałe przenosimy do bieżącego spożycia. W przechowalni powinna panować temperatura nieco powyżej 0°C i wilgotność około 90%. Warto także wietrzyć pomieszczenie, by ograniczyć stężenie etylenu.
Zabezpieczenia drzew i krzewów
- Sprawdzamy kopczyki usypane w listopadzie i w razie potrzeby uzupełniamy je.
- Chronimy pnie przed mrozem – pod koniec grudnia można rozpocząć bielenie pni drzew owocowych.
- Zabezpieczamy korę przed zającami i gryzoniami, stosując plastikowe osłonki lub repelenty.
- Na wysokości ok. 1 m można zawiesić pachnące mydełka, aby odstraszyć sarny
Po pierwszych przymrozkach pobiera się zrazy z czereśni, brzoskwiń, moreli i grusz. Jednoroczne pędy zawiązujemy w pęczki i przechowujemy w wilgotnym piasku, aby nie zapleśniały.
Można także pozyskać zdrewniałe sadzonki z porzeczek i winorośli.
Grudzień to dobry moment, by sprawdzić stan narzędzi do cięcia – sekatorów, pił i noży ogrodniczych. Warto je wyczyścić, naostrzyć i zakonserwować.
Grudzień w ogrodzie warzywnym
Sałatę, roszponkę, szpinak, koper czy cebulę wysiewaną jesienią należy zabezpieczyć przed mrozem. Sprawdzi się:
- zimowa agrowłóknina (najlepiej podwójna warstwa),
- słoma, liście, gałązki igliwia.
Zbieramy warzywa odporne na mróz:
- brukselkę,
- jarmuż,
- roszponkę,
- por, pasternak, pietruszkę.
Należy zdążyć przed silnym zamarznięciem gleby.
Pędzenie warzyw w domu
W grudniu warto rozpocząć pędzenie:
- szczypiorku (wykopane kępy z ogrodu),
- pietruszki i selera na natkę,
- cebuli na szczypior.
Najlepiej sprawdzą się parapety i jasne pomieszczenia.
Grudzień w ogrodzie ozdobnym
Silny wiatr i opady mogą uszkodzić zimowe zabezpieczenia. Okrycia z agrowłókniny, słomy czy liści należy uzupełniać na bieżąco.
Ochrona drzew i krzewów
- Obwiązujemy kolumnowe odmiany iglaków, aby nie połamał ich ciężki śnieg.
- Strząsamy świeży, lekki śnieg z gałęzi.
Kontrola cebul i kłączy
W przechowalni regularnie przeglądamy bulwy i kłącza. Egzemplarze z objawami chorób lub szkodników usuwamy.
Dokarmianie ptaków
W trakcie mrozów i śniegu zaczynamy dokarmianie. Zalecane są:
- nasiona słonecznika,
- mieszanki dla ptaków zimujących,
- kule tłuszczowe,
- orzechy,
- jabłka (dla kosów).
Unikamy pieczywa i pokarmów solonych. Karmniki zawieszamy w miejscach niedostępnych dla kotów.
Oczko wodne zimą
Przy mrozie kontrolujemy, czy w oczku nie tworzy się gruba tafla lodu.
- Nie rozbijamy lodu siłą – może to zaszkodzić rybom.
- Stosujemy styropianowy przerębel lub pompki napowietrzające.
Trawnik w grudniu
Prace są minimalne, ale ważne:
- Nie chodzimy po zaśnieżonym trawniku, by nie tworzyć lodowej skorupy.
- Jeśli taka powstanie – delikatnie ją rozbijamy, aby uniknąć pleśni śniegowej.
- Jeżeli ziemia nie zamarzła, można przekopać teren pod przyszły trawnik i pozostawić go w tzw. ostrej skibie – zima poprawi strukturę gleby.
Grudzień, choć kojarzy się z okresem ogrodniczego spoczynku, wymaga od działkowców czujności i regularnych, choć mniej intensywnych działań. To czas, w którym troszczymy się o właściwe zimowanie roślin, dbamy o przechowywane plony i zabezpieczamy ogród przed skutkami mrozów, opadów oraz działalnością zwierząt.
W sadzie skupiamy się na ochronie drzew i krzewów: kontrolujemy kopczyki, zabezpieczamy pnie przed szkodnikami, a przy sprzyjającej pogodzie pobieramy zrazy do zimowego przechowywania. W przechowalni monitorujemy stan owoców, by zapobiegać gniciu i stratom.
W warzywniku doglądamy roślin ozimych i chronimy je, szczególnie przy braku pokrywy śnieżnej. To również czas ostatnich zbiorów roślin najbardziej odpornych na mróz. Możemy przygotować warzywa do pędzenia w domu, dzięki czemu świeże, aromatyczne liście będą dostępne zimą.
Ogród ozdobny wymaga przede wszystkim kontroli zimowych okryć i usuwania ciężkiego śniegu z roślin narażonych na połamane pędy. W grudniu szczególną uwagę zwracamy również na ptaki – regularne dokarmianie pomaga im przetrwać najtrudniejszy okres, a nam pozwala obserwować fascynującą aktywność zimowych odwiedzających.
Trawnik w tym miesiącu wymaga minimalnych zabiegów, ale należy chronić go przed uszkodzeniami mechanicznymi. Z kolei rośliny doniczkowe i domowe przechodzą trudny czas związany z niską wilgotnością i brakiem światła — ich właściwa pielęgnacja pozwoli zachować zdrowie i formę do wiosny.
Grudzień to także doskonały moment na planowanie. Przeglądamy zapasy nasion, analizujemy sukcesy i niepowodzenia minionego sezonu, tworzymy listy zakupów oraz planujemy zmiany i nowe nasadzenia. Ten spokojniejszy okres sprzyja refleksji i przygotowaniu strategii, dzięki którym wiosna przywita nas w pełnej gotowości.
Choć prace na działce w grudniu są mniej intensywne, ich znaczenie jest ogromne — wpływają na kondycję roślin przez całą zimę, a także decydują o starcie przyszłorocznego sezonu. To miesiąc troski, obserwacji i planowania, który pozwala zachować ogród w dobrej formie i cieszyć się jego zimowym urokiem.
Piotr Szypiło
Instruktor ds. Ogrodniczych
